Van prijsvraag naar meegroeien

Voor de twaalfde editie, in 2022-2023, gingen multidisciplinaire teams in vier regio’s – de Rijn-Maasmonding, Midden-Zeeland, de Achterhoek en Oostelijk Flevoland – aan de slag met de vraag: Waar willen wij wonen? Het voorstel Aardkundig Fundamentalisme uit de Achterhoek werd uitgeroepen tot landelijke winnaar. Een ontdekkingsreis naar Nieuw Zeeland uit Midden-Zeeland en Tweestromenland – zelfrijzende Deltastad uit de Rijn-Maasmonding werden regiowinnaars. Zij hebben zich verbonden aan de initiatiefgroep “Zeespiegelstijging? Landspiegelstijging!” (ZSS? LSS!) die hun strategie voor natuurlijke landaanwas in november 2026 tijdens de IABR biënnale ‘systems of support’ presenteerde in Rotterdam. Ook het boek met toelichtingen, berekeningen en verbeeldingen, getiteld “Ruimte voor Meegroeien met zeespiegelstijging” werd tijdens de IABR gepresenteerd.

De ideeën van de twee regiowinnaars bleken geen eindpunt. Verschillende mensen en ontwerpbureaus die betrokken waren bij de twee visies werkten in de jaren daarna mee aan de verdere ontwikkeling van meegroeien: de nature-based denkrichting binnen het Kennisprogramma Zeespiegelstijging voor het Deltaprogramma. Drie jaar na de Eo Wijersprijsvraag kijken de ontwerpers en onderzoekers in een essay terug op die ontdekkingsreis en reflecteren zij op wat zij onderweg hebben geleerd.

Lessen over systeemherstel, sociale innovatie en meegroeien
Het team Een ontdekkingsreis naar Nieuw Zeeland concludeerde: “We begrijpen drie jaar later nog beter wat we toen ontdekten over het ontwerpproces. Dat een goed toekomstbeeld niet ontstaat door direct op zoek te gaan naar compromissen, maar hoe waardevol het was om verschillende perspectieven eerst volledig serieus te nemen en maximaal uit te werken. Het natuurlijke systeem vormde daarbij ons vertrekpunt: de fysieke en ecologische processen bepaalden de draagkracht van wat mogelijk is, terwijl de maatschappelijke en bestuurlijke afwegingen bepaalden hoe de mogelijkheden werkelijkheid kunnen worden.”

De drie lessen die het team voor zichzelf trok:

Les 1: Een goed ontwerp begint niet met een oplossing, maar met het geduld om eerst het systeem te begrijpen. Juist doordat we niet meteen naar consensus zochten, ontstond een rijker begrip van het systeem en een robuuster toekomstbeeld.

Les 2: Durf een andere toekomst te verbeelden. Een krachtig narratief helpt bestaande denkbeelden open te breken en biedt houvast om het gesprek over verandering te voeren. Het is niet het moeilijkste om een nieuw landschap te tekenen, maar om afscheid te nemen van het oude en ons de tijd gunnen voor dat afscheid.

Les 3: Meegroeien begint met systeemherstel én sociale innovatie. Systeemherstel heeft alleen kans van slagen wanneer ook de manier waarop mensen samenwerken verandert. Ruimte creëren voor gezamenlijk leren, verschillende perspectieven verbinden en langdurig samenwerken vraagt tijd, vertrouwen en de bereidheid om onzekerheden niet meteen weg te organiseren.

Het bleek een ontdekkingsreis zonder eindbestemming. De prijsvraag leverde geen blauwdruk op voor Zeeland, wel een andere manier van kijken en handelen. Uiteindelijk was dat de belangrijkste ontdekking van hun reis. Niet dat de toekomst van Zeeland zich laat ontwerpen, maar dat zij alleen kan ontstaan wanneer mensen haar samen vormgeven. Lees hier het volledige essay.

Naar een hybride kustverdediging
De opdrachtgevende regio Rijn-Maasmonding bestond uit de gemeente Rotterdam, de provincie Zuid-Holland en het Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden. De jury koos als finalist voor de regio Rijn-Maasmonding voor het meest op meegroeien met de zeespiegelstijging gestoelde en daarmee de fuik uitzwemmende plan Tweestromenland omdat “[…] het benutten van de natuurlijke dynamiek op de lange termijn beter vol te houden is en leidt tot plekken waar we willen wonen”. Het minstens zo sterke plan Waterstad 2100 liet met een superdijk en het volledig afsluiten van de stad Rotterdam zien dat een stukje verder de fuik inzwemmen ook overtuigende ruimtelijke kwaliteiten kan opleveren.

Beide teams werden in 2025 door de opdrachtgevende regio uitgenodigd om onder regie van de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam in het Atelier Delta Rijn mond-Drechtsteden 2100 elk een serieus alternatief uit te werken dat de Rijn-Maasmonding moet beschermen tegen de zeespiegelstijging. Een uitwerking met een zo open mogelijke verbinding tussen het riviersysteem en de zee en één waarbij deze verbinding juist zoveel mogelijk wordt afgesloten.

Het bureau achter Tweestromenland (H+N+S Landschapsarchitecten) werkte de open variant uit, het bureau achter Waterstad 2100 (De Urbanisten) de gesloten variant. Zelfs als ze het erover eens zijn dat groeien op termijn de enige weg voorwaarts is, is de puzzel nog niet gelegd. De landschapsarchitecten, stedenbouwkundigen, waterbouwers, ecologen en economen die zich eerder bogen over de Rotterdamse regio gaan dus nog heel wat avonturen tegemoet. Met naast lastige vraagstukken vooral ook grote kansen een prachtig hybride kustlandschap te maken. Lees hier het volledige essay.

Deel

Andere berichten