Vierde werkconferentie van de negende Eo Wijers Ronde

 

 

Verslag Werkconferentie 4, Eo Wijers Stichting

19 november 2010

 

 

Opening

 

De vierde en laatste werkconferentie bij Twijnstra Gudde te Amersfoort heeft een volle zaal getrokken. Was er eerder sprake van een aswolk op IJsland, nu is de aswolk van de formatie nog niet helemaal neergedaald en bepaalt de dagelijkse discussies. Er zijn nieuwe ministeries en nieuwe verantwoordelijken. En meer verantwoordelijkheden voor de ruimtelijke ordening bij provincies en gemeenten. Door elkaar opnieuw te vinden en in te zetten op tactiek en inhoud kunnen kansen worden gepakt. Met deze woorden heet voorzitter Hans Leeflang iedereen welkom en licht hij het programma van de dag kort toe. De zes overgebleven regio's presenteren zich deze dag plenair, met in het achterhoofd de hoofdvraag "Hoe kan voor de regio het maximale worden gehaald uit ontwerpend Nederland?".

 

Voor de regio Parkstad Limburg hebben de bestuurders gekozen niet door te gaan in de 2e fase, maar het proces via de lokale markt en via een IBA voort te zetten. De regio is wel gevraagd op 20 januari hun resultaten van afgelopen jaar te presenteren.

Ontwerp en opgave

 

Jannemarie de Jonge blikt vanuit haar studie naar de voorgaande Eo Wijersprijsvragen (Een kwart eeuw Eo Wijers-stichting) terug op eerdere ontwerpopgaven. Bij de succesvolle eerste prijsvraag in 1985 was de opgave nog relatief open en kon men vanuit een eigen analyse een problematiek opwerpen. Bij de prijsvraag 'Inside Randstad Holland' in 1994 leidde de ruime vraagstelling van de prijsvraag tot een rijk geschakeerd boeket aan interpretaties van de opgave. In 2004 volgde de eerste prijsvraag in nieuwe stijl, waarbij de opdrachtgever en de – op realisering gerichte - opgave een groot accent kregen. Voor de regio Beerze-Reusel werd de robuuste ecologische verbindingszone langs de Beerze als uitgangspunt genomen, waarbij de inzenders een visie op het watersysteem als basis dienden te nemen.

 

Het probleem wordt vaak traditioneel benaderd, waarbij oplossingen worden geformuleerd die reeds voor de hand liggen en vanuit bekende gewoontes voortkomen. Dat levert geen werkelijke vernieuwing op. Door ontwerpend te denken en de context te verbreden kunnen achterliggende redenen worden opgespoord en nieuwe oplossingsrichtingen worden gevonden. Interactie met de opdrachtgever is hierbij van groot belang, waarbij opdrachtgevers vanuit hun probleemperspectief zaken kunnen opperen en ontwerpers oplossingsperspectieven aandragen.

In deze dialoog komen zowel waarden (wat is van wezenlijk belangrijk?) als dilemma's (wat zijn de echte conflicten?) boven water. Deze waarden en dilemma's worden vaak niet expliciet genoemd. Zo speelde bij Beerze-Reusel als onderliggende waarde het weer tot leven willen brengen van het in de 60-er jaren genormaliseerde bekenstelsel. Dit werd in die tijd door velen als een  heroïsch project gezien dat vooral de landbouw vooruit hielp. Als dilemma speelt op de achtergrond het conflict tussen het herstel van een natuurlijk beeksysteem en het belang van het agrarische grondgebruik nog steeds een rol.

 

Uiteindelijk willen we dat een prijsvraag goede concepten oplevert. Een goed concept omvat een (her)interpretatie van de opgave, vertrekt vanuit essentiële waarden, verzoent dilemma's, is selectief en integrerend (dus niet per sé integraal) en biedt zicht op waardevolle oplossingen in het uitwerkingstraject! De verhouding tussen opgave, concept en oplossingen moet consistent zijn. In de opgave moet het schaal- en abstractieniveau van de gewenste oplossingen al duidelijk worden aangegeven (bijvoorbeeld in de sleutelprojecten Tenslotte is vaak in de vraagstelling al veel af te lezen over de zoekrichting naar een concept, die vanuit de opgave kansrijk wordt geacht. Conclusie: ook aan de opgave moet je ontwerpen!

De opdrachtgever of de representanten in de regio blijven van groot belang om bij aan te haken in te trits 'opgave - concept - oplossingen', waarbij je als ontwerper ook nieuwe opdrachtgevers of sleutelfiguren kunt introduceren.

   

De Eemsdelta: naar een identiteitrijk energielandschap aan de kust 

 

Provinciaal bouwmeester in Groningen, Theo Hoek vang aan met de identiteit van de regio Eemsdelta: de ligging aan zee, de nabijheid van Duitsland, etc. Ruimtelijk zijn momenteel grote verschuivingen aan de orde:

  • mensen die verhuizen naar de zone Groningen-Assen of naar de Randstad: bevolkingskrimp.
  • toenemende dreiging van het zeewater, alsmede verdroging en neerslagpieken binnendijks.
  • de energieproductie in de vorm van windenergie en centrales in de Eemshaven.
  • de ruimtelijke kwaliteit van het cultuurhistorische landschap, waarin de menselijke strijd met het water zich nadrukkelijk aftekent naast de pregnant aanwezige industrie.

Zo zijn er veel verschillende ruimtelijke claims met verschillende kloksnelheden. Hoe kun je anticiperen op zowel krimp als klimaat als energie? Is er een ruimtelijke strategie op te stellen die de leefbaarheid relateert aan de economie? Het gebied behoeft een herdefiniëring van de eigen rol in relatie tot de eigen identiteit! Is een opschaling naar het schaalniveau van Noord-Nederland kansrijk (regio Groningen-Assen en Duitsland)?

 

Vanuit de thema's krimp, klimaat en haven-energie-economie worden nieuwe, slimme combinatie gezocht, die kans bieden het gebied te verrijken met identiteitsversterkende ruimtelijke ingrepen. Diverse aangrijpingspunten passeren de revue (hier vrij opgesomd):

  • klimaatbestendige landbouw en groene energie,
  • een 'bewegende kust', nieuwe woonvormen in een nieuwe kustverdediging,
  • watersysteem, (haven)bedrijvigheid en optimalisatie van veiligheid, ecologie en ruimtelijke kwaliteit,
  • natuur, recreatie en energie gekoppeld aan nieuwe waterstructuren zoals een zoetwaterbuffer.

 

Er wordt gezocht naar een energielandschap dat een nieuwe identiteit (en imago) en kwaliteit oplevert! Kleine dorpen of Delfzijl kunnen hierbij als casus fungeren. Er gebeurt al veel, ook in samenwerking met Duitsland, maar het verloopt soms moeizaam. Meer nog dan aan een ruimtelijk plan is er behoefte aan een regievoerend model, dat orde brengt in de hoeveelheid plannen en betrokken partijen.

 


Reacties

  • Kies duidelijk voor een schaal en inhoud. Maak de opgave ruimtelijk.
  • Geef de bandbreedte goed aan door keuzes te maken ten aanzien van de opgave.
  • Wat wil de opdrachtgever?
  • Wat wilt men in het gebied zelf, wat is de opgave van onderop?

De Kop van Noord-Holland: ruimtelijke vervlechting van vijf economische clusters

 

Voor de relatief rustige Kop van Noord-Holland, op een steenworp afstand van de noordvleugel van de Randstad, zijn 5 vitale productieve clusters onderscheiden, die potentie hebben om onderlinge virtuele en ruimtelijke verbanden te versterken en de regio meer identiteit te geven, zo vertelt provinciaal bouwmeester Miranda Reitsma:

  • Agribusiness, o.a. glastuinbouw, zaadveredeling
  • Duurzame energie, o.a. windenergie, kerncentrale Petten
  • Offshore, maritiem, o.a. cluster in Den Helder
  • Medisch, o.a. kraakbeenlab en isotopen
  • Recreatie en toerisme, o.a. duinzone, havens

De krimp wordt voor deze regio pas over een groot aantal jaren verwacht, maar het gevaar schuilt in een stagnerende of niet aansluitende beroepsbevolking. Daarnaast bestaat de bedreiging dat de economische clusters zich autonoom, zonder oog voor omgevingskwaliteit ontwikkelen. De opgave luidt aldus: "De kansrijke economieën op de regionale schaal met elkaar verknopen en daar meerwaarde mee bereiken (omgevingskwaliteit verhogen)". Het ontwerp zou zich moeten richten op een landschappelijk casco voor de hele regio als basis voor de ontwikkeling van die economisch sterke clusters.

 

De regio kent aanknopingspunten in haar identiteit als gastvrije regio (opvang toerisme en bedrijvigheid), pioniersregio (ondernemersmentaliteit, polderontginningen) en ademende regio (tijdelijkheid van bezoek als marinier of toerist). Waar zijn in de regio accenten en investeringen nodig? Twee richtingen tekenen zich af: een focus op "drie kusten", waarin het Wieringer Randmeer, de haven van Den Helder, de Waddenzee en windturbines op zee een rol spelen; of een focus op het "beloofde land" waarin de nadruk ligt op de bijdrage van innovatieve economieën op het landschap. Door de oogharen ontstaat het beeld van een ruimtelijk-economische as van Enkhuizen naar Den Helder.

 

De provincie geeft het stokje over aan de regio: burgemeester Schuiling van Den Helder en gedeputeerde Driessen zullen de vaandeldragers zijn. Het schrappen van het Wieringer-randmeerproject maakt de opgave voor alle partijen urgenter. De herindeling tot straks nog maar 4 gemeenten in de Kop vraagt nieuwe visies per gemeente en brengt opgaven die gemeentegrenzen overschrijden met zich mee.

 

Reacties

  • Formuleer duidelijk een opgave. Waar zit de verdiencapaciteit: koppel deze ondernemende laag aan de sleutelprojecten.
  • Waar zit de verrassing: wat is uniek, onverwacht? Waar kun je niet omheen?
  • Scherp de ontwerpopgave aan.
  • Betrek de actoren en het lagere schaalniveau. De ademende regio wekt interesse en is onderscheidend!
  • Zijn de 5 clusters voldoende regiospecifiek of moet je toch opschalen?
  • Betrek de stakeholders, met name de bewoners!

De Veenkoloniën: een nieuwe woonstructuur in het dichtste slotenstelsel ter wereld

 

Drents gedeputeerde Anneke Haarsma begint met het benadrukken van het unieke verhaal en karakter. De veenarbeiders staken veel energie in de ontginning van het gebied. Dat leverde veel energie op voor de rest van Nederland. En ook een bijzonder landschap: de moeder van alle energielandschappen. Het gebied kent een eigen netwerkstructuur met het dichtste slotenstelsel ter wereld.

Er is echter een bevolkingsdaling voorzien die kan oplopen tot 30%. Hoe kunnen bewoners zich opnieuw verbinden, buiten de comfortabele warmte van de traditionele dorpen? Met nieuwe vormen van landbouw, schoon water en energieopwekking kan worden ingespeeld op toekomstige schaarsheid.

 

Letitia van der Merwe illustreert vervolgens het probleem van de krimp met indrukwekkende plaatjes van leegstand en verval van het gebied. Er is dan ook geen gebied waarvoor al vanaf 1960 zoveel mooie plannen zijn gemaakt als de voor de Veenkoloniën. Het heeft niet geholpen. En de mensen hebben schoon genoeg van al die plannen. Dat betekent veel voor de aanpak van het gebied.

De opgave is de vier puzzelstukken water, energie, landbouw en krimp in elkaar te passen tot een robuust netwerk. Een netwerk dat inspeelt op de sociale structuur (zandhazen en veenmollen), de landbouw (een vervanger voor aardappels en strokarton), de wateropgave (onafhankelijk van het IJsselmeer) en nieuwe vormen van energieopwekking. Het landschap is flexibel genoeg! De krimpopgave is de meest urgente. Mensen moeten meegenomen worden in een nieuwe comfortabele woonstructuur, gebaseerd op de eigen identiteit, maar groter dan de traditionele dorpen: de 'comfortzones'. Die vormen de basis voor nieuwe vormen van landbouw, schoon water en energieopwekking.

De regio daagt ontwerpers uit om mee te ontwerpen aan een toekomstbestendige moeder van alle energielandschappen. 

 

Reacties

  • De mensen in het gebied zien geen urgent probleem: welke oplossingen horen dáárbij om ook in de toekomst problemen te voorkomen?
  • Hoe ziet het nieuwe netwerk van 'comfortzones' eruit? Die vraag roept wellicht wel meer mensen dan alleen ontwerpers op om mee te denken.
  • Wellicht leiden de smokkelaars over de zand-veengrens tot nieuwe concepten.

 

De Achterhoek: authentieke DNA-structuren tot uiting in een vitaal en modern landschap

 

Wethouder André Baars staat namens de ambtenaren, bestuurders en ondernemers in het gebied pal voor het authentieke, vitale en duurzame karakter van de Achterhoek. Het droombeeld omvat het kleinschalige, historische landschap van ca. 1900 gecombineerd met een innovatief en multifunctioneel gebruik anno 2010. Passend bij het DNA van de Achterhoek worden oplossingen gezocht voor o.a.:

  • functieverandering van waardevolle bebouwing
  • bereikbaarheid
  • afname van de bevolking
  • schaalvergroting van de landbouw
  • transitie naar duurzame energie 
  • doorontwikkelen maakindustrie/innovatieve bouw

De oplossingen dienen als maatwerk aan te sluiten op het landschap en bij te dragen aan de ruimtelijke kwaliteit. Het inpassen van grote installaties van energieleveranciers (vergistingsinstallaties) of stallen van agrariërs vergen een goed ontwerp ter inpassing. Ontwerpen dienen van onderop tot stand te komen volgens een participerend ontwerpproces, waarbij eerst een strategisch of regionaal ruimtelijk concept wordt opgesteld, vervolgens het ontwerp in dialoog met de regio wordt uitgewerkt en tenslotte de kennis en het draagvlak uit het gebied worden ingezet bij de uitwerking van een lokaal voorbeeldproject.

 

In de regio kan worden geput uit het bestaande samenwerkingsverband tussen overheid, onderzoekers en ondernemers. Er is ook een energiekansenkaart beschikbaar om de locatiekeuze af te stemmen op vraag en aanbod van warmte en energie. De gelaagdheid van het gebied, de combinatie van groot- en kleinschaligheid, de nabije stedelijke netwerken, de boerenslimheid, de eeuwenoude aanwezigheid van de ijzerindustrie, de ligging nabij het Duitse Rührgebied; het biedt allemaal enorme kansen. En ook de neuzen staan de zelfde kant op: lokale en regionale bestuurders dragen de prijsvraag, het geld is vrijgemaakt, de ambtelijke ondersteuning is beschikbaar en ondernemers staan te popelen.

 

Reacties

  • Waarin zit de ruimtelijke spanning, de dilemma's? Er zijn nu veel architectonische en RO vragen geopperd (stallen) in plaats van ontwerpvraagstukken.
  • De opgave focust zich op grootschalige landbouw in een kleinschalig landschap. Is er niet meer aan de hand?
  • Welke kernwaarden in het landschap worden als uitgangspunt aan de ontwerper meegegeven? Kan het eigen DNA nog meer worden geduid?
  • Het nieuwe DNA komt voort uit het huidige productielandschap: dit kan ook tot onverwachte of ongewenste DNA-vormen leiden. Hoe speel je daarop in?

 


Noord-Limburg: een gesloten kringloop voor Greenport en Quality of Life

 

Als ambtelijk trekker in de regio Noord-Limburg markeert Maarten Lenis eerst de kernwaarden van de regio:

  • De regio is gastvrij, men voelt zich er thuis en men kent elkaar: ‘ons kent ons’;
  • De kwaliteit van leven: ruimte, veiligheid en centrale ligging (geen files);
  • De mensen zijn ondernemend, er wordt hard gewerkt;
  • Bescheidenheid in het grote, trots op het kleine;
  • Compleetheid van voorzieningen en kwaliteiten: voldoende verscheidenheid / diversiteit. 

De regio is ontstaan aan de Maas en kent een afwisselend landschap. Buiten de Randstad is het de grootste greenport van Nederland en kent de regio ondanks de economische groei een demografisch krimpscenario. Naast de economie is de 'levenskwaliteit' als ambitie gesteld, waar duurzaamheid en Cradle-to-cradle deel van uitmaken. De regio kent geen ruimtelijke begrenzing, maar is een economisch concept.

Door de krimp (vergrijzing en ontgroening) staan echter de economische ambities onder druk. Met het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit wordt gepoogd hier verandering in te brengen. Maar, hoe moet worden omgegaan met de voorzieningen in de dorpen en waar moet worden gebouwd?

Op het gebied van energietransitie wordt getracht de kringlopen te sluiten, waarbij op gebiedsniveau in projecten als Klavertje-4 en de Floriade het concept door ondernemers wordt omarmd. Er schuilt echter gevaar in het ontstaan van te weinig samenhang tussen de initiatieven. En de ruimtelijke kwaliteit komt steeds meer onder druk te staan door schaalvergroting, vervreemding van het buitengebied, verrommeling, gebiedsvreemde functies en gezondheidbedreigende veeziektes.

 

De centrale gebiedsopgave betreft het vormgeven van de transitie naar een attractieve (woon- en werk)regio gebaseerd op duurzaamheidsprincipes (zoals Cradle-to-cradle). Er moet een binding met de regio worden gecreëerd en een balans worden gevonden tussen de economische aspecten van de Greenport en de recreatieve en toeristische aspecten van het landschap. De ligging tussen stedelijke agglomeraties (Randstad en Rührgebied) en aan twee assen - de maas en de A67 - is optimaal. Maar op welke schaal kan de grondstoffenkringloop worden gesloten? Welke verdienconcepten bieden perspectief en hoe kan het geld in de regio worden gehouden?

Als sleutelproject heeft de ketenintegratie in de agribusiness de voorkeur, waarbij de aard, organisatie en schaal van de keten van bijvoorbeeld een gemengd bedrijf aan de orde zijn. De gebiedsontwikkeling van Ooijen-Wanssum kan als alternatief sleutelproject worden genomen.

 

Reacties

  • Hoe profiteer je van het specifieke ondernemersklimaat: men is 3 stappen vooruit en breed georiënteerd? Wat voor platform past hierbij?
  • De A73 kan fungeren als intermediair tussen de rustige as van de maas en de drukke as van de bedrijvigheid.
  • Koppel de ketenanalyse (gesloten ketens) aan een open, logistiekrijke en paradijslijke inrichting.
  • Hoe kan Cradle-to-cradle worden opgeschaald naar de regionale schaal? Welk duurzaamheidsprincipe past bij de regio?

 

Waterpoort: hechten van stromen aan het zeekleilandschap

 

In de afgelopen weken is de regio en de opgave verkend door middel van een excursie en twee ateliers, waarbij naast de bekende beleidsurgenties ook de gebiedsurgenties in beeld zijn gebracht, aldus kwartiermaker Ronald Kramps. De regio ligt op de grens tussen het blauwgroene hart van de Zeeuwse eilanden en de verstedelijkende zone tussen Antwerpen en Rotterdam. Het gebied wordt gekenmerkt door een rationeel open zeekleilandschap, met een aantal onontdekte cultuurhistorische parels, grote wateren als het Zoommeer, de grenzen van de stedelijke gebieden van Bergen op Zoom en Roosendaal en stadjes als Steenbergen en Zevenbergen met het grote industriegebied van Moerdijk.

Er is een belangrijke wateropgave met het weer zout laten worden van het Volkerak - Zoommeer in combinatie met de borging van de zoetwatervoorziening voor de landbouw die een belangrijke drager is voor het gebied. 

Kansen en potenties dienen zich aan bij het verbinden van de wateropgave met klimaat- en energieopgaven in relatie tot de economische ontwikkelingen, bereikbaarheid en natuur & landschap. De energieketens en het watersysteem spelen hierin een hoofdrol. De ambitie van een Biobased Economy vraagt om een lokale inbedding op gebied van zoetwater, landbouw en reststoffen. Waar liggen de stromen en hoe kunnen de kringlopen worden gesloten?

Er is behoefte aan geleiding van de druk op het gebied, aan het verbinden van partijen, plekken en geld. Een sterkere samenhang en koppeling tussen leefbaarheid in de kernen en de ontwikkeling van de grote industriële complexen biedt kansen.

Als sleutelprojecten worden gezien:

  • De ontwikkeling van de kernen aan het te vernieuwen watersysteem, de stadjes en dorpen aan de rivieren, kreken en grote wateren
  • Volkerak – Zoommeer als een nieuw ‘waterrijk’, ‘Tuin van de Delta’ met mogelijkheden voor (wind)energie
  • Zoet water en landbouw in combinatie met een ‘biobased economy’
  • Versterking van het landschap tussen de Dintel en de Vliet met de oude havens als ‘blauwe assen’ en de 'Nieuwe Westbrabantse Waterlinie' (koppeling van waterberging aan cultuurhistorie en recreatie)
  • De toekomst en meerwaarde van de grote bedrijvenclusters als Moerdijk met benutting van de mogelijkheden van restwarmte en reststromen.

De regio is zeer gemotiveerd en bij de provincie is het team al geformeerd!

 

Reacties

  • Tracht niet te snel over te gaan op oplossingen, maar kies voor een scherp thema.
  • In welke richting staan de neuzen in de regio? De ontwerper kan zich hierop richten, bijvoorbeeld waar wil de industrie uitbreiden.
  • Hoe staat de opgave op de rand van blauw en rood in relatie tot de krimp-problematiek?
  • Neem een concreet gebied en niet een te hoog abstractieniveau.
  • Voor een Biobased Economy heb je als regio diversiteit en breedte nodig om de verschillende stromen te kunnen benutten: wellicht moet je opschalen.


Vakjury

 

Welke tips leven in de zaal voor het bestuur en de vakjury van de Eo Wijers Stichting?

  • Het abstractieniveau of de schaal blijkt van groot belang en is nog niet altijd geselecteerd.
  • De component 'waarde' uit de inleiding van Jannemarie de Jonge is meestal goed aan bod gekomen, maar de 'dilemma's' zijn nog wat onderbelicht.
  • De koppeling aan actuele programma's kan sterker: in welke configuratie dient een ontwerp straks te landen, wat vinden bestuurders, ambtenaren en ondernemers ervan?
  • Houdt de opgave beperkt, overschat je eigen regio niet.
  • In de keuze voor regio's kan worden afgevraagd of vergelijkbare regio's of sterk verschillende regio's moeten worden opgepakt. In vorige prijsvragen waren de verschillen kenmerkend.

 

Yttje Feddes heeft als rijksadviseur voor het landschap en voorzitter van de vakjury al twee geschikte motto's voor de prijsvraag: 'meer maken met minder' of 'van afhankelijkheid naar kracht'. En de vakjury is inmiddels samengesteld: er nemen drie juryleden vanuit de vorige jury deel, de winnaar van de 8e prijsvraag heeft zitting in de jury en een gedeputeerde van een regio die niet deelneemt schuift aan.

 

Ten aanzien van de ontwerpopgave worden vijf principes aangereikt:

  • formuleer een paradox (geen invuloefening), bijv. een arcadisch, Achterhoeks landschap met ruimte voor een nieuwe economie bij opdrogende subsidiestromen;
  • kies een kantelend perspectief (geen eenduidig profiel), bijv. productie van eenderde van de Nederlandse energie in de Eemsdelta als onderdeel van de Hollands-Duitse waddenkust;
  • kies voor een radicale omslag (niet een onsje meer)
  • zoek nieuwe legenda-eenheden (geen gebruikelijke ingrediënten), bijv. de comfortzones in de Veenkoloniën;
  • combineer regionale interventies met lokale pioniersgeest, bijv. in de vorm van voorbeeldfuncties/nieuwe uitvindingen.

Afsluiting

 

Op 20 januari volgt de finale presentatie van het plaatsgevonden proces en van de kansen die er liggen voor een mooier Nederland, als podium voor de regiobestuurders. Er is door de regio's hard gewerkt en veel bereikt afgelopen jaar, zodat de 20e een feestje wordt voor iedereen.

Hans Leeflang vraagt hoe moet worden omgegaan met de provinciale verkiezingen in maart 2011. Anneke Haarsma en André Baars achten de continuïteit prioritair en vinden dat de bestuurswisseling het enthousiasme en de motivatie niet in de weg mag staan. De ruimtelijke kwaliteit waar we gezamenlijk aan werken staat voorop!

 

Factsheets voor 4e werkconferentie met als Thema: De Ontwerpopgave

 

Regio Eemsdelta

Regio Veenkoloniën

Regio Achterhoek

Regio Kop van Noord-Holland

Regio Waterpoort

Regio Noord-Limburg

 

Presentaties van 19 november, 4e werkconferentie

Regio Eemsdelta

Regio Veenkoloniën

Regio Achterhoek

Regio Kop van Noord-Holland

Regio Waterpoort

Regio Noord-Limburg

 

Presentatie Yttje Feddes

Presentatie Jannemarie de Jonge 

<h1>eowijers.nl sitemap:</h1> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=1090">Voorpagina</a><br /> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=1032">Nieuws</a><br /> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=1094">Prijsvragen</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1124">Hoe verloopt een Eo Wijers-prijsvraag?</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1169">2014-2015: Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1217">Plananalyse RUG 10e prijsvraag</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1216">Film: Van droom naar daad</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1215">Vier beste inzendingen: het vervolg</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1214">Magazine Naar een energieneutrale Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1213">Presentatie CleantechLab bestuur Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1210">Uitkomsten Atelier Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1211">Slotbijeenkomst Jaar van de Ruimte</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1205">Prijsuitreiking 11 september, Deventer</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1207">Juryrapport</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1203">Tentoonstelling 24x energieneutraal</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1204">Reizende tentoonstelling Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1191">Prijsvraagbrochure Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1197">Verslag Transitiemarkt 16 januari 2015</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1193">Verslag Transitiemarkt 12 december 2014</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1194">Video Prijsvraagopgave: 'Kado aan de regio'</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1196">Cleantech regio Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1198">Nieuwsbrief en LinkedIn-groep</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1189">Jury Eo Wijers-prijsvraag</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1199">Interview Yttje Feddes en Hans Leeflang</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1195">Informatiebundel Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1192">Inschrijven voor de prijsvraag</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1188">Kandidatenbundel 'Stedelijke Regio's in transitie'</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1187">Bekendmaking Prijsvraagregio 4 september 2014</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1181">Tiende prijsvraag 'Stedelijke regio's in transitie</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1184">Vierde werkconferentie 22 mei 2014</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1183">Derde werkconferentie 27 maart 2014</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1182">Tweede werkconferentie 23 januari 2014</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1180">Eerste werkconferentie 14 november 2013</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1176">planning werkconferenties 2013-2014</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1172">Startbijeenkomst 20 juni 2013</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1138">2011-2012: VeenkoloniŽn</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1177">Klankbordgroep bijeenkomst 5 juli 2013</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1158">Uitslag Eo Wijers-prijsvraag 2011-2012</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1175">Sociale media in prijsvraag 2011-2012</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1178">Prijsvraag in beeld: documentaire over 9e Eo Wijer</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1165">Plananalyse</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1162">Slotconferentie 31 mei 2012</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1164">Juryrapport </a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1161">Analyse van de plannen</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1148">Verslag Veenmarkt, 6 september 2011</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1153">Verslag Veenmarkt, 12 oktober 2011</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1156">Virtuele Veenmarkt</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1149">Prijsvraagbrochure</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1150">Prijsvraagdocumenten voor deelnemers</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1152">Vragen en antwoorden</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1186">Kandidatenbundel 9e prijsvraag</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1209">Gedachten over krimpopgave Veenkolonien</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1151">Werkconferenties 2010/2011</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1157">Eindejaarsconferentie 7 dec 2011</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1144">Verslag manifestatie, 28 april 2011</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1141">Manifestatie 28 april 2011</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1142">Aanmeldingsformulier</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1143">Manifestatie 20 januari 2011</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1130">Startconferentie 22 januari 2010</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1132">Werkconferentie 23 april 2010</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1133">Werkconferentie 17 juni 2010</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1134">Werkconferentie 2 september 2010</a><br /> ---<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1135"><b>Werkconferentie 19 november 2010</b></a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1131">Organisatie ronde 2010-2011</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1139">Vak- en Streekjury 2011-2012 </a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1159">Stellingen van de vakjury</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1201">Artikel energietransitie n.a.v. 9e prijsvraag</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1077">2008-2009: Deltapoort en Vechtstreek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1122">Deltapoort na de prijsvraag</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1123">Vechtstreek na de prijsvraag</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1083">Inzendingen Deltapoort</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1121">Inzendingen Vechtstreek</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1119">Juryrapport</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1116">Streekjury's</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1113">Brochure en wedstrijdprogramma (download)</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1089">Werkconferenties Prijsvraagronde 2008</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1038">2006: ... tegen de stroom in en met de stroom mee</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1067">Juryrapport</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1070">Jury</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1072">Prijsuitreiking</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1106">Toekomst IJmeer/ Perspectief van Pampus</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1202">Oplevering Essche Stroom</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1179">Gedachtegoed 7e prijsvraag werkt door</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1137">Plananalyse 7e en 8e prijsvraag</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1040">2001: Grenzeloze beweging</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1062">1998: Wie is er bang voor het lege programma?</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1063">1995: Inside Randstad Holland</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1064">1991: Het Stromende Stadsgewest</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1065">1989: Stad en Land op de Helling</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1066">1985: Nederland Rivierenland</a><br /> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=1053">Eo Wijers-stichting</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1059">Doelstelling</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1060">Resultaten en geschiedenis</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1100">Organisatie</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1061">Bestuur</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1102">Vakjury</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1096">Secretariaat</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1099">Het Bureau</a><br /> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=1092">Vrienden van Eo Wijers</a><br /> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=1027">Publicaties</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1109">Publicaties van stichting</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1166">Plananalyse prijsvraag VeenkoloniŽn</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1163">Juryrapport Prijsvraag VeenkoloniŽn</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1036">Plananalyse 7e en 8e prijsvraag</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1073">Publicaties over stichting</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1168">Artikelen</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1154">Ontwerpen aan de regio</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1117">Een kwart eeuw Eo Wijers-stichting</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1218">Essay: Ontwerpen in de regio</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1219">Advies Kwartiermakers Eo Wijers-stichting</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1093">Persberichten</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1212">Persbericht 'CleanTechLab opgericht'</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1208">Prijsuitreiking Stedendriehoek 11 september 2015 </a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1136">Hans Leeflang spreekt op BNSP congres</a><br /> --<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1145">Prijsvraag 2011-2012: Veenkolonien</a><br /> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=1023">Contact</a><br /> -<a href="http://eowijers.nl/?page_id=1080">Adresgegevens</a><br /> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=1082">Disclaimer</a><br /> <a href="http://eowijers.nl/?page_id=100">Zoekresultaten</a><br />